دانشمندبزرگ آبشناس ایران حاسب الکرجی

️️  حاسب الکرجی زمین شناس ،مهم‌ترین دانشمند آب‌شناس ایران  افتخار باغشهر آستانههزاران سال است که فلات ایران، میزبان میلیون‌ها ایرانی و غیر ایرانی بوده است. ایرانیان، دوره‌های ترسالی و خشک‌سالی بسیاری دیده‌اند و می‌دانند باید آنچه در ترسالی به کف آورده‌اند را در دوره‌های خشک‌سالی با مراقبت بیشتری مصرف کنند.
ایرانیان از هزاران سال پیش، آموخته بودند که آب را چگونه به کف آرند؛ می‌دانستند رسوبات درشت‌دانه‌ای که بین کوه و دشت قرار گرفته، آب در خود دارد و بسیاری از شهرها روی همین آبرفت‌ها بنا شد. آبرفت‌های درشت‌دانه، حاصل ارتفاع گرفتن و چین خوردگی و شکستگی و گسلش دائمی زمین و فرسایش طی هزاران یا میلیون‌ها سال بوده است. از رسوبات پایانی دوران سوم گرفته تا رسوبات دوران چهارم زمین‌شناسی.
ایرانیان باستان نیک می‌دانستند که می‌توان از دل همین آبرفت‌های درشت‌دانه، آب برای نوشیدن و کشاورزی فراهم کرد و راه‌های مدیریتش را هم یافته بودند. پدران ما، هزاران سال پیش از ظهور پادشاهان هخامنشی، کاریز را اختراع کردند. تمدن کاریزی حاصل همین فن‌آوری هوشمندانه و پایداری بود که از ایران به نقاط دوردست نیز کشیده شد.
بر پایه پژوهش‌های انجام گرفته در دهه ۴۰ شمسی، در ایران بیش از ۵۰ هزار رشته قنات به طول ۳۶۰ هزار کیلومتر ساخته شده و آب‌دهی این مجموعه در آن زمان، از ۵۰۰ متر مکعب در ثانیه فراتر می‌رفته است.
اما ایرانیان دوران نوین، قدر دانسته پیشینیان خود را ندانستند. ندانستند که می‌توان با دانش روزگار نوین، قنات‌ها را گسترش داد و زنده کرد. برخی حتی فراموش کردند که جریان آب برخی قنات‌های ایران مرکزی، از جمله در میبد، آن‌قدر زیاد بوده که آسیاب آبی بر آن ساخته بودند.
از میان ایرانیان همه دوره‌ها، حاسب الکرجی را می‌توان مهم‌ترین دانشمند آب‌شناس ایران(( افتخار باغشهر آستانه))دانست. او بود که راه‌های کشف و استخراج آب‌های زیرزمینی را به روشی علمی تدوین کرد. کتاب «استخراج آب‌های پنهانی» کرجی که بیش از ۱۰۰۰ سال پیش نوشته شده، نه تنها برای کارشناسان آب که برای فیزیک‌دانان نیز خواندنی است. کرجی بود که پیش از بسیاری از دانشمندان اروپایی به کروی بودن زمین ، نیروی جاذبه ، قوانین حرکت ، تعادل و تأثیر زلزله در خشک شدن یا پیدایش چشمه‌های جدید اشاره کرده بود.
کرجی در کتاب استخراج آب‌های پنهانی، توضیح می‌دهد که چگونه و از چه راه‌هایی می‌توان متوجه وجود آب در زیر زمین شد. او قواعد و قوانین حفر دهلیز و انتقال آب را هم شرح داده بود.

بر پایه دانسته‌های امروزی، یک چهارم سطح کشورمان را رسوب فرا گرفته که متوسط عمق این آبرفت‌ها، کمتر از نیم کیلومتر است؛ برخی جاها بیشتر و در برخی کمتر. به عنوان مثال، عمق رسوبات در تهران در برخی نقاط به بیش از هزار متر می‌رسد. این حجم رسوبات دانه درشت می‌تواند بیش از ۵ هزار کیلومتر مکعب آب را در دل خود جا دهد، یعنی کمی بیش از ۱۲ برابر حجم بارش سالانه کشور در سال‌های پیشین (سالانه ۴۱۳ میلیارد متر کعب).
نزدیک به یک یازدهم مساحت کشور را رسوبات دانه درشت کوه‌پایه‌هایه‌ای و مخروط‌های افکنه در بر گرفته ، اگر از مطالعات و تحقیقات حاسب الکرجی  بعنوان آب‌شناس  استفاده  می شود باید آب باران‌های سیل‌آسا و مخرب را تا حد ممکن در این رسوبات دانه درشت در مخروط‌های افکنه ذخیره کرد تا هم نسل‌های کنونی و هم نسل‌های بعدی، تشنه نمانند. راه چاره هم دشوار نیست…باید سرعت سیلاب را گرفت و با روش‌های ساده تغذیه مصنوعی، میزان جذب آب آبرفت‌ها را افزایش داد.
اگر از مطالعات و تحقیقات این دانشمند برزگ باغشهر آستانه ای استفاده  می شود ،  نباید اجازه حفر چاه‌های عمیق و استفاده از موتورپمپ‌های قدرتمند بهره‌مندی از سوخت‌های فسیلی را داد .
مردم در طی نیم قرن اخیر نسبت به حفر چاه‌های عمیق و مکیدن آخرین قطرات آب سفره‌های زیرزمینی از  هیچ دریغ نکردیم . وقتی فضای خالی میان دانه‌های درشت و ریز زیر زمین از آب خالی شد، وزن طبقات بالایی، تدریجاً این فضا را از بین می‌برد و زمین، نشست می‌کند. امروزه صدها فروچاله در دشت‌های کشورمان، حاصل نشست زمین و مکیدن خون زمین هستند. دشت‌های پر آب، بی‌آب می‌شوند…دشت، بیابان می‌شود.

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

10 − سه =